لە رۆژێكی وەك ئەمڕۆدا و لە 31ی ئاداری 1991 واتا 35 ساڵ بەر لە ئێستا، دانیشتووانی باشووری كوردستان پێكەوە بڕیارێكی هاوبەشیان دا.

بڕیارەكەی دانیشتووانی كوردستانی باشوور ئەوەبوو، ئەوان رەتیان كردەوە لەژێر دەسەڵاتی رژێمی بەعس بژین، چونكە ئەو رژێمە و سەركردەكەی واتا "سەدام حسێن"-ی دیكتاتۆر، زوڵم و ستەمی زۆریان بەرامبەر دەكردن، هەربۆیە سەرجەم چین و توێژەكان پێكەوە كۆچیان كرد بۆ سەر سنوورەكان یان بۆناو وڵاتانی دراوسێ، ئەو رۆژەش بە رۆژی كۆڕەوە مەزنەكەی كورد ناسرا.

دوای ئەوەی دانیشتووانی باشووری كوردستان لە 7ی ئاداری هەمان ساڵ بۆ بەدەستهێنانی ئازادی دەستیانكرد بە راپەڕین، رژێمی بەعسی دیكتاتۆر خۆی بۆ تۆڵەكردنەوە لە خەڵكی كوردستان و هێزی پێشمەرگە ئامادەكرد.

لە كۆتاییەكانی وەرزێكی سارددا كە هێشتا خەڵكی كوردستان هێندە هەوای ئەو ئازادییەی هەڵنەمژیبوو كە بە خوێنی چەندان شەهیدی رۆڵەكانیان بەدەستیان هێنابوو، بەعس  هەموو هێزەكانی خۆی كۆكردەوە بۆ تۆڵەكردنەوە، بۆیە  ترس و دڵەڕاوكێی زۆریش لەناخی خەڵكی كوردستاندا دروستبوو، چونكە شارەزای تەواوی سروشتی ئەو كارە تاوانكارییانە بوون و دەیانزانی كە جەلادەكانی بەعس بەچ شێوازێكی دڕندانە تۆڵە لە خەڵكی كوردستان دەكەنەوە.

پێشتریش چەند جارێك سەدام حسێنی دیكتاتۆر لەسەر شاشەكانی تەلەفزیۆنەوە هەڕەشەی لە كورد دەكرد و ئاماژەی بەوە دەكرد كەبە توندترین شێوە راپەڕینە مەزنەكەی بەهاری 1991  سەركوت دەكات.

لەو كاتەشدا كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان جگە لە شاخەكان هیچ دۆست و پەنایەكیان نەبوو تا رووی تێ بكەن و خۆیان لە تاوانەكانی بەعس  بپارێزن، هەربۆیە سەرەتا رژێمی بەعس لەچەندین قۆڵەوە هێرشی كردە سەر كەركوكی قودسی كوردستان و دوای بەرەنگارییەكی قارەمانانەی هێزی پێشمەگە، بەهۆی دڕندەیی هێزەكانی سوپای عیراقی و گاردی كۆماری ئەوكاتە، هێزی پێشمەگە ناچار بوو پاشەكشە بكات، بەڵام سوپای عیراقی دەستی لە هاووڵاتیانی مەدەنی شارەكە نەپاراست، هەربۆیە كوردستانییان لەشارەكە هەڵاتن بەرەو شارەكانی تری هەرێم.

دوای ئەوەش سوپای بەعس هێرشێكی توندی كردە سەر شارەكانی دهۆك و هەولێر و دواتر لە بەرەبەیانی رۆژی یەكی نیسانی 1991 سوپای بەعس هێرشی كردە سەر شاری سلێمانی كە دواشار بوو گیرایەوە، بەمەش خەڵكی سلێمانی لەگەڵ  تەواوی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان بە ژن و منداڵ و گەنج و پیرو پەككەوتەوە و تەنانەت ئەو كەسانەش كە باری دەروونیان تەواو نەبوو، ئامادە نەبوون لەدوای هەڵمژینی هەوای ئەو ئازادییەی ماوەی زیاتر لە مانگێكی خایاند، جارێكی تر  لەژێر دەستی ئەو رژێمە خوێنڕێژەدا بژین. هەربۆیە بڕیاڕیاندا بەرەو شاخەكان كۆڕە و بكەن و كۆچی  ملیۆنییان ئەنجامدا.

لەو كاتەدا دەسبەجێ، وێنە و ڤیدیۆكانی كۆڕەوەكە لە میدیا جیهانییەكان بڵاوكرانەوە، ئەوەش هەست و سۆزی‌ جیهانی هەژاند، ئیتر ئالێرەوە چیتر كورد لەم جیهانەدا بەتەنها نەمایەوە،
كۆڕەوە مەزنەكە بووە چەكێكی بەهێز بۆ‌ ئاشنابوونی‌ گەلانی جیهان بە گەلێكی‌ بێ ناسنامە و بەبیرهێنانەوەی‌ گەلێكی‌ فەرامۆشكراو بوو بۆ دوژمنان، لەو كاتەدا گەلی كورد چەندین دۆستی بۆ پەیدا بوو كە هاتنە دەنگ و داوای پاراستنی ئەو گەلە ستەملێكراوەیان كرد.

یەكێك  لەو دۆستانەی كە رۆڵێكی سەرەكی لە پاراستنی گەلی كورد هەبوو وە بەدایكی كورد ناودەبرێت،  خاتوو (دانیال میتەران)ی، هاوسەری فرانسوا میتەران سەرۆكی پێشووتری فەڕەنسا بوو، خاتوو میتەران هەوڵیدا ناوچەیەكی ئارام بۆ كورد لە كوردستانی عیراق دابمەزرێنێت و ئەو هەوڵەشی لە ناخ و هزری هەموو كوردێكی دڵسۆز چەسپا كە بۆ هەتا هەتایە ئەو خانمە لە دڵی هەموو كوردێكدا دەمێنێتەوە.

ئەوەبوو لەدوای كۆڕەوەكە و لە 5ی نیسانی 1991 ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی گەلانی عیراق لەدەست ستەمی بەعس، بڕیاری ژمارە 688ی دەركرد و تێدا ئاماژە بەو كردەوانەی رژێمی بەعس كرا كە دژی عیراق بەگشتی و كورد بەتایبەتی كرابوون، هاوكات ناوچەی هێڵی (36) دیاریكرا كە هەموو جووڵەیەكی سەربازی هێزی ئاسمانی و پیادەی رژێمی بەعسی تێدا قەدەغەكرا.

دواتر دەستی هاوكاری و فریاگوزاری بۆ هاووڵاتیانی باشووری كوردستان دەستیپێكرد و دەیان رێكخراوی مرۆیی هاتنە ناوچەكە.

دوای ئەوەی ئازادی بەرقەرار بوو، خەڵك بۆ ناو شارەكان گەڕانەوە و گوندەكان ئاوەدانكرانەوە، دواتریش هەڵبژاردن ودامەزراندنی پەرلەمان و حكومەتی هەرێمی كوردستانی لێكەوتەوە، ئەوانەش هەمووی بەرهەمی ئەو یەك دەنگی و هاوهەڵوێستییەی گەلی كورد بوو لە رۆژگارەدا.