ئەمڕۆ یەكی تەمموزە، كە بە رۆژی لەدایكبوونی ملیۆنان هاووڵاتی لە عیراق و هەرێمی كوردستان دادەنرێت و لەناو خەڵكدا بە رۆژی لەدایكبوونی نیوەی كورد ناسراوە.
لەناو كۆمەڵگەی كوردی و عیراقیدا، رێكەوتی یەكی تەمموز وەك دیاردەیەكی ناسراو سەیر دەكرێت. زۆرینەی ئەو كەسانەی لەنێوان ساڵانی 1930 بۆ 1960 و تەنانەت دواتریش لەدایكبوون، ئەم ڕێكەوتە لە ناسنامەكانیاندا تۆماركراوە. ئەم بابەتە ساڵانە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا دەبێتە جێگەی باس و هاوڵاتییان بە گاڵتەجاڕی یان هاوسۆزییەوە پیرۆزبایی لەدایكبوون لە نیوەی گەل دەكەن.
نهێنیی چەسپاندنی رۆژی یەكی تەمموز لە ناسنامەی زۆرینەی هاووڵاتیانی عیراق و هەرێمی كوردستاندا، بۆ ناوەڕاستی سەدەی رابردوو و بە دیاریكراوی بۆ سەرژمێریی گشتیی دانیشتووان لە ساڵی 1957 دەگەڕێتەوە، كە بە گرنگترین و وردترین بنكەی زانیاریی دانیشتوان لە مێژووی هاوچەرخی عیراقدا دادەنرێت، چونكە لەو سەردەمەدا پڕۆسەی تۆماركردنی باری شارستانی رووبەڕووی چەندین ئاستەنگ بووبووەوە، لەوانە:نەبوونی تۆماری رەسمیی تەندروستی، بەهۆی دووریی گوند و شارۆچكەكان لە ناوەندە تەندروستییەكان و نەبوونی هۆشیاریی كارگێڕی لەو دەمەدا، بەشێكی زۆری خێزانەكان بەرواری ورد و راستەقینەی لەدایكبوونی منداڵەكانیان تۆمار نەدەكرد. هەروەها  هاووڵاتیان لە دیاریكردنی تەمەندا پشتیان بە وەرزەكانی ساڵ، وەك (كاتی دروێنە، كاتی بەرهەمهێنانی بەرهەمە كشتوكاڵییەكان) یان رووداوە گەورەكانی وەك (ساڵی بەفرە گەورەكە، ساڵی لافاوەكە) دەبەست.كاتێك حكومەتی ئەو سەردەمە پڕۆسەی دەركردنی ناسنامەی باری شارستانی (رەگەزنامە)ی دەستپێكرد، بۆ چارەسەركردنی كێشەی نەبوونی رۆژ و مانگی لەدایكبوونی ملیۆنان هاووڵاتی، فەرمانگەی باری شارستانی بڕیارێكی كارگێڕی دەركرد، تێیدا هاتبوو هەر هاووڵاتییەك رۆژ و مانگی لەدایكبوونی نەزانراو بێت و تەنیا ساڵەكەی دیار بێت، ئەوا رێكەوتی ناوەڕاستی ساڵ، واتە یەكی تەمموز وەك رۆژ و مانگی رەسمیی لەدایكبوونی جێگیر دەكرێت.
ئەم بەروارە كە ملیۆنان هاووڵاتی هەرێم و عیراقی تێیدا لەدایكبوون، تیشك دەخاتە سەر داتا وردەكانی پەرەپێدانی مرۆیی، چونكە ئاستی تەمەنی راستەقینەی كۆمەڵگە بە وردی ناپێورێت، هەرچەندە لە دوای ساڵانی نەوەدەكانی سەدەی رابردووەوە بەهۆی گەشەكردنی كەرتی تەندروستی و ناچاركردنی تۆماری رەسمیی، ئەم كێشەیە بۆ نەوەكانی نوێ بنبڕ كراوە.
لە زۆرێك لە خێزانەكانی هەرێمی كوردستان و عیراقیشدا، دەبینرێت كە دایك و باوك و چەند خوشك و برایەك پێكەوە لە یەك رۆژدا یادی لەدایكبوون دەكەنەوە، سەرەڕای جیاوازیی تەمەنیان، ئەمەش وایكردووە كە یەكەم رۆژی تەمموز ببێتە جۆرێك لە نوكتە و تەنزی كۆمەڵایەتی و تەنانەت كەرەستەیەك بۆ بەرهەمهێنانی كاری كۆمیدی و كولتووری لە میدیای كوردیدا.