عیماد ئەحمەد 02:19 PM - 2026/02/23

لە مانگی چواری ساڵی 1998دا، بە سەروکایەتی رەوانشاد مام جەلال، وەفدی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان سەردانی تارانی کرد. ئەو سەردانە لەکاتێکدا بوو کە عیراق لەژێر دەسەڵاتی رژێمی دیکتاتۆریی سەدام حسێندا دەیناڵاند و ئۆپۆزسیۆنی عیراقی هەوڵی هاوبەشی بۆ رووخاندنی ئەو رژێمە دەدا. ئامانجی سەردانەکەش پەرەپێدانی پەیوەندییەکان و مسۆگەرکردنی پشتیوانیی و هاوکاریی زیاتر بوو. لەو چوارچێوەیەشدا لە کۆشکی کۆماری لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکاتەی ئێران، کۆبوونەوەمان هەبوو. کۆبوونەوەکە تایبەت و جیاواز بوو؛ نەک تەنیا بەهۆی گرنگیی سیاسی قسەکانەوە، بەڵکو بەهۆی ئەو فەزا فکری و رۆشنبیرییەوەی کە لەناو کۆبوونەوەکەدا دروست بوو. لە لایەکەوە مام جەلال کە بە بیرۆکەی نیشتمانیی و نەتەوەیی و چەپ و تێڕوانینی فراوانی سیاسی ناسرابوو، لە لایەکی دیکەشەوە  ئاغای خاتەمی کە بە بانگەشەی « ریفۆرم» و دیدی چاکسازیی ناوخۆیی ناودار بوو، هەردووکیان لەسەر یەک مەسەلە، بەڵام بە دوو دیدی جیاوازەوە گفتوگۆیان دەکرد.
ئەوەی زیاتر هەستی پێ دەکرا، رێز و بایەخی زۆری سەرۆک خاتەمی بوو بەرامبەر مام جەلال. لە شێوازی قسەکردن و گوێگرتن و وەڵامدانەوەکەیدا ئەو رێزە بە ئاشکرا دەردەکەوت. بۆ ئێمەی بەشداربووی ئەو دیدارە، ئەو فەزایە پاڵنەری هەستکردن بە سەربەرزیی و هێزی مەعنەوی دروست دەکرد؛ هەستێک کە نیشانەی ئەوە بوو چۆن بە رابەرایەتی رەوانشاد مام جەلال و دەربڕینە نەرم و لۆجیکییەکەی، دەنگی کورد لە ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتییشدا بەبایەخەوە گوێی لێ دەگیرا.
لە ناو ئەو کۆبوونەوەیەدا، بۆ پشتگیریی لە بیرۆکەیەک کە باس دەکرا، سەرۆک خاتەمی حیکایەتێکی فەلسەفی بۆ گێڕاینەوە، وتی: لە یونانی کۆندا فەیلەسوفێک هەبوو بە ناوی «کەلبی»، ئەو پیاوێکی زانا و راستگۆ و نەترس بوو؛ کەسێک کە لە خۆشییە مادییەکانی ژیان دوور کەوتبووەوە و بە ژیانی سادە و سەربەخۆ رازیبوو. کەلبی ناسناوی دیۆجینسی سینوب بوو لە لە ساڵی(412پ-ز) لەدایکبووە و لە ساڵی (323پ-ز) لە ئەسینا کۆچی دوایی کردووە. دەگوترێت کەلبی لە ئەشکەوتێکدا دەژیا و تەنیا جامێکی هەبوو بۆ خواردنەوەی ئاو. رۆژێک دەبینێت سەگێک بە زمان لە جۆگەیەک ئاو دەخواتەوە، ئەو بینینە کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر دەکات؛ جامەکەی فڕێدەدات و دەڵێت: «سەگ فێری کردم کە پێویستیم بەوەش نییە!»، لەم رەفتارەوە ناونیشانی «کەلبی»ی وەرگرت.  رۆژێک کەلبی لەبەر تیشکی هەتاو دانیشتبوو، ئەلکسەندەری گەورە سەردانی دەکات، پاش ناساندنی خۆی، پێی دەڵێت: «داواکاریت چییە؟ چیت دەوێت بۆت بکەم؟» وەڵامی فەیلوسوفەکە سادە و پڕ واتا دەبێت کاتێک دەڵێت: «تەنیا خۆت لابە، با تیشکی هەتاوەکە بەرم بکەوێت.» ئەم وەڵامە، بە رووکەش سادە دەردەکەوێت، بەڵام لە ناوەڕۆکیدا پەیامێکی قووڵی هەیە، واتە ئەو کەسەی بە ئازادیی ناوخۆی گەیشتووە، پێویستی بە دەسەڵات و سامانی ماددی نییە. هێزی راستەقینە لە سەربەخۆیی و قەناعەت و ئازادیی و نەترسییدا دەبینێت.
ئەو حیکایەتە لە فەزای سیاسیی ئەوکاتدا تەنیا باسێکی مێژوویی نەبوو؛ بەڵکو وەک نموونەیەک بۆ رەوشی ئیستاش پێویستە کە سێبەری گەلەگورگەکان نەمێنێت و تیشکی هەتاومان بەربکەوێت و بە مافی رەوای گەلەکەمان شاد بین.  لەم بارودۆخەدا، پەیامی ئەو دانایە دەبێتە پەیامی نەتەوەیەک: «سێبەرەکانتان لابەن، با تیشکی هەتاومان بەربکەوێت.» واتە: ئەگەر بڕیارەکانمان بە دەستی خۆمان بێت، حەزدەکەین چارەنووسمان لە بازنەی بەرژەوەندییەکانی ئەوانیتردا نەبێت و رێگەبدەین هێزی ناوخۆی خۆمان بدرەوشێتەوە.
ئەم پەیامە بانگەشەی دوورکەوتنەوە لە جیهان نییە، نە بانگەشەی دوژمنایەتیشە؛ بەڵکو داوای رێزگرتنە لە ماف و هەبوونی نەتەوەیەک. هەروەک کەلبی نەیویست لە ئەسکەندەر شتێکی ماددی وەربگرێت، بەڵکو تەنیا داوای ئەوەی کرد کە رێگە لە تیشکی هەتاو نەگرێت، گەلێکیش کە بە ئاگایی و ویستی خۆی دەژی، تەنیا داوای ئەوە دەکات کە مافەکانی پێناسە بکرێن و رێگریی لە گەشەکردن و بڕیارەکانی نەکرێت.
لە سەروبەندی گۆڕانکارییە خێراکانی ناوچەکە و جیهاندا، کە هاوکێشە سیاسییەکان بە خێرایی دەگۆڕدرێن، ئەم وانە فەلسەفییە هێشتا نوێیە. هێزی راستەقینە تەنیا لە ژمارەی سەرباز و سامانی ئابووریدا نییە؛ بەڵکو لە ویستی ئازادیی و یەکریزیی گەل بۆ گەیشتن بە ئامانج و پاراستنی هەرێمی کوردستانیشدایە. ئەو رۆژە لە کۆشکی کۆماریی تاران، لەنێوان گفتوگۆی سیاسی و بیرۆکە فەلسەفییەکاندا، هەستمان بە ئەو راستییەکرد، ئەگەر ئەمڕۆ خۆمان باوەڕمان بە راستی و دروستی مەسەلەکە و هێزی ناوخۆی خۆمان هەبێت، ئەگەر قەناعەت بە ئازادیی و سەربەخۆیی خۆمان بکەین، شوکور هەتاو هەمیشە هەیە و دڵنیاین بەرماندەکەوێت.