ستران عەبدوڵڵا 17/9/2023

(چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی بزووتنەوەی ژنانی عیراقی) بەرهەمێکی دەوڵەمەند و ناوازەیە لەسەر رەوتی تێکۆشانی هەمەلایەنەی ژنان لە وڵاتی عیراقدا، ئەم کتێبە لە نووسینی تێکۆشەر و هەڵسوڕاوی خودی بزووتنەوەی ژنان خانم زوهدییە، واتا بەدواداچوون و تۆمارکردن و هەڵسەنگاندنی قۆناغەکانی رەوتەکەیە بە خامەی کەسێک خۆی لە گۆڕەپانەکە ئامادەبوو، بەشدار بووە لە هەندێکیان و لە هەندێکی تریشیان کارەکتەری هەڵسوڕاو بووە. ڕاستە رۆڵی ئاڕاستە چەپ و دیموکراتییەکەی درەوشاوەتر دەرخستووە، زوهدی خان ئەندامی حزبی شیوعی و کۆمەڵەی ئافرەتانی عیراقە، بەڵام مەعلومە بزووتنەوەی ژنان لە وڵاتی ئێمە، بە کوردستانەکەشیەوە، زیاتر خەم و خولیای چەپەکان بووە تا تێکڕای بزووتنەوە نیشتمانیەکە. لەم وڵاتەدا بزاڤێکی لیبڕاڵی یان دیموکراتی خاڵس چەکەرەی نەکردووە دەرەقەتی ئەرکە قووڵە لە پێشدا هاتووەکانی کۆمەڵ و وڵات بێت، چ جای ئەوەی ڕەگ داکوتاوی ئەوتۆ بێت کە بپەرژێتە سەر دۆسێی ژنان لەو پەستێنەدا.
ئەم کتێبە دەمێکە لە کتێبخانەی عیراقیدا جێی خۆی گرتووە، وا لە کتێبخانەی کوردستانیشدا ساڵی پار (٢٠٢٥) خاتوو نەرمین عوسمان، وەرگێڕانێکی جوان و بێ گرێ و گوڵی بۆ کردووە کە وەک ئەوە وایە بە کوردی نووسرابێت، بە تایبەتی کە نووسەری کتێب بۆ تەواوکاری دیمەنی گشتی بزووتنەوەی ژنان لە عیراق، لە هەر وێستگەیەکی پەرەسەندندا، باسی ژنانی کورد و چالاکییەکانیانی کردووە.
گرنگترین وێستگەکانی ئەم کتێبە بریتین لە:
_ وێستگەی دۆخی دژواری ژنانی عیراق لە کۆتاییەکانی حوکمی دەوڵەتی عوسمانیدا کە دواکەوتنی سیستمەکە باڵی بەسەر پاشکەوتن و چەقبەستنی ژیان وگوزەرانی کۆمەڵگە، خێزان و ژنانیشدا کێشاوە تا ئەو رادەی نووسینی خانەی ژنان لە تۆماری سەرژمێری ساڵی ١٩٠٤دا دەبێتە کێشەی نامووس و خەوشی کۆمەڵایەتی کە ناڕەزایی خەڵکی لێ دەکەوێتەوە.
_ وێستگەی سەرەتای دەرکەوتنی قەوارەی سیاسی عیراق پاش کەوتنی دەوڵەتی عوسمانی و داگیرکاری ئینگلیز کە بزووتنەوەی نیشتمانی عیراق و شۆڕشی بیستی بەدواوە بوو.لەم سەروبەندەدا جولەی ژنان و چالاکانی سیاسی و کۆمەڵایەتی لەسەر خوێندن و خوێندەواری و دەرچوونیان بۆ کۆڕی ژیانی گشتی، ململانێ و بەریەککەوتنی کۆمەڵایەتی ئەوتۆی لێ دەکەوێتەوە کە هەردوو پرسی نیشتمانیی(شۆڕسی بیست) و چاکسازی کۆمەڵایەتی( ئازادی پەچە و خوێندنی ژن) پێکەوە پەیوەست دەبن، پیاوانی مونەوەر و کەسانی چەقبەستوو و دۆگما لە پاڵ جولەی بە ئاگای ژنان دێنە سەر شانۆی رووداوەکان. لەم وێستگە بە دواوە تەرزی کاری نووسەر خانم زوهدی هێڵێکی جیاکەرەوە دروست دەکات لە نێوان ئەوانەی هەڵسەنگاندن بۆ پرسی ژنان دەکەن بەجیا لە ڕەهەندە نیشتمانییەکەی و ئەوانەشی لەسەر بزووتنەوەی سیاسی عیراق دەدوێن لە هەلومەرجی دوورخستنەوەی رۆڵی کاریگەری خانمانی چالاک و شۆڕشگێر و بزووتنەوەی ئازادیخوازی ژنان لە عیراقدا.
بە تایبەتی ئەمە دیاردەی دوانەییە لە عیراق لەگەڵ دەرکەوتنی رێکخراو و سەندیکا و کۆمەڵەکانی تایبەت بە ژنان و توێژەکانی تر دەردەکەون کە هاوشانی پەرەسەندنی بزووتنەوەی سیاسی وڵاتەکە بە هەردوو رەهەندی:
یەکەم: ڕەهەندی رەسمی و رێپێدراو ، بە ئاگاداری حکوموتی پادشایی، کە ئیش لەسەر خوێندن و پەروەردە و پێگەیاندن دەکەن و ...
دووەم: رەهەندی نیشتمانیی و شۆڕشگێڕی هێزە ئۆپۆزسیۆن و نیشتمانییەکانی کە بەرەنگاری داگیرکاری ئینگلیز و دەسەڵاتی وابەستەی پادشایی دەبنەوە....
وێستگەی هەرە چۆنایەتی هی سەرەتای حوکمی کۆماری عەبدولکەریم قاسمە ( دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨) کە رۆڵ و بەشداری ژنان لە کایەی سیاسی،ئابووری کۆمەڵایەتی و پەروەردە فراوانتر دەبێت.
بۆ یەکەمجار نەک لە عیراق ، بەڵکو لە دونیای عەرەبدا، عێراقیش بەڕەسمی بەشێکی ئەو دونیایە، ژن دەبنە وەزیر. ئینجا یاسای باری کەسێتی بارێکی وا پێشکەوتوو بۆ پێگەی کۆمەڵایەتی ژنان دێنێتە کایەوە، کە پاشەکشێکانی دوای هاتنی قەومییەکان و بەعسی فاشیست، ناتوانن زەفەری پێ ببەن.
دیارە وێستگەی ماوە کورتی کرانەوەی سیاسی، لەسەردەمی قاسم، وەک بەهار وابوو بۆ عێراق و ژنانی عیراقیش. چونکە زۆری نە خایاند کە حوکمی بەعس و حەرەس قەومی و رەوتە نەتەوەییەکان لە هەڵگەڕانەوەی هەشتی شوباتی١٩٦٣ بوونە واقیعی تاڵ و تا تەواوبوونی دەورانی تاریکی حوکمی سەدام حوسێنیش، دۆخی ژنان لە فەلاکەتێکی بێوێنەدا بوو،
شایەتی خانم زوهدی لەم دادگاییە مۆڕاڵیەی مێژوودا بۆ ئەم دەورانە زۆر خەمئامێز و ناخۆشە. لەم دەورانەدا سێ هێڵی زەق لە بزووتنەوەی ژناندا دیار دەبن:
یەکەم : هێڵی بزووتنەوە رەسەنە گەمارۆدراوەکە کە دەبێتە بەشێک لە بزووتنەوەی سیاسی و هێزی ئۆپۆزسۆنی دیموکرات. نیشتمانی و پێشکەوتنخواز.
دووەم: هێڵی گەشەی شێنەیی و خاوی رۆڵی ژنان لە چوارچێوەی گەشەی کۆمەڵایەتی ناوەوەی وڵات، دوور لە رەهەندە سیاسییەکەی و....
سێیەم: هێڵی بزووتنەوەی دەستەمۆ و ماڵیکراوی ژنان لە سایەی رژێمی سەددام و (اتحاد نساء)ی بەعس کە وەک پەپکە و داو وابوو بۆ هەر جوڵەیەکی ئازادیخوازی و خۆڕسکانەی ژنانی عیراق.
لێرەدا تەنانەت بزووتنەوەی چەکداری و پێشمەرگانەی ژنان و کاری رێکخستن و بەرەنگاری دەبێتە بەشێک لە دیمەنی نا ڕەزایی دژی دیکتاتۆری و ڕەتکردنەوەی حوکمی ناڕەوای.
لەم گێڕانەوەیەدا کتێب تا کۆنگرەی جیهانی ژنان لە پەکین، لە ساڵی ١٩٩٥، دەڕوات. لە پەکین وەفدی رەسمی و ( ساختەچی) ژنانی عیراق لەگەڵ وەفدی راستەقینە ئەمما (قاچاخی) ژنانی عیراق کە لە هەرێمی کوردستانی ئازاد و لە تاراوگەوە چووبوون رووبەرووی یەک دەبنەوە و دیمەنی دوو ئاڕاستەی جەلاد و قوربانی بە روونی دەردەکەون.
لەم ناوەراستدا جەنگ و سەرکەوتن و پاشەکشێی کۆمەڵایەتی دەگەی زۆر لە رەوتی بزووتنەوەی ژنان دەدات، هەڵبەتە کتێبەکە فریای دەورانی دوای روخانی بەعس ناکەوێت. بەڵام خەباتی نووسەر و هاوڕێکانی دوای کەوتنی بەعسیش لە هەلومەرجی دیموکراسی نوێ و بەرەنگارییە تازەکانی حوکمی مەزهەبی و هەژموونی رەوتە پاشکەوتووەکان لە عیراق هەر ماوە و نەوەستاوە.
ئەوەیان تا ئێستا کتێبێکی کراوەیە. هەم لە رێڕەوی خەباتی ژنان و بزووتنەوەکەیان و هەم لە بواری نووسینەوەی مێژووی ئازادی و ئازارەکانیان ، بەتایبەتی لە لایەن شایەت حاڵەکانی زیندوو و بەشدارەوە.
رەنگە وەختیشی بێت کە بڵێین بەهەمان رێباز و ئاستی نووسینەوە خەباتی کوردستانیی ژنانی کوردیش لە هەرێم و لەعیراق و بەشەکانی تریش، پێویستی بە تۆمارکردن و دواندن هەبێت.