ئەو كتێبە سپییە چییە كە چین لەسەر حوكمڕانی جیهانی بڵاوی كردووتەوە ؟

کوردستان 03:18 PM - 2026/06/27

نووسینگەی زانیاری ئەنجومەنی دەوڵەتی چین توێژینەوەیەكی سپی بە ناونیشانی "حوكمڕانی جیهانی دادپەروەرتر و یەكسانتر: بنەما و پێشنیار و كردەوەكانی چین" بڵاوكردەوە.

كتێبە سپییەكە بۆ خستنەڕووی بنەما و پێشنیار و كردارەكانی چینن سەبارەت بە حوكمڕانی جیهانی، پێشخستنی كۆدەنگییەكی فراوانتر لەناو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، دڵنیابوون لە وەڵامدانەوەی كاریگەرتر بۆ ئاستەنگە جیهانییەكان و بونیاتنانی سیستمێكی حوكمڕانی جیهانی دادپەروەرانەتر .

لە كتێبە سپییەكەدا ئاماژە بەوە كراوە كە حوكمڕانی جیهانی هەوڵێكی هاوبەشە كە كاریگەری لەسەر خۆشگوزەرانی هەموو مرۆڤایەتی هەیە، هەروەها بونیاتنانی سیستمێكی حوكمڕانی جیهانی دادپەروەرانە و یەكسان دیدێكی هاوبەشە كە خەڵك لە هەموو جیهانەوە لە مێژە بەدوایاندا دەگەڕێن.

ئاماژە بەوەشكراوە كە لە سەردەمی نوێدا، شی جینپینگ، سەرۆكی چین دیدگای بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكی خاوەن ئایندەیەكی هاوبەشی بۆ مرۆڤایەتی خستەڕوو، هەروەها بە پێشخستنی سیستمێكی حوكمڕانی جیهانی كە لەسەر بنەمای ڕاوێژكاری فراوان و بەشداری هاوبەش بۆ بەرژەوەندی هاوبەش، داوای كرد كە فرەلایەنی ڕاستەقینە، پشتیوانیكردن لە جیهانێكی فرە جەمسەری یەكسان و ڕێك و پێك و جیهانگیرییەكی ئابووریی یەكسان و گشتگیر.

شی لە ساڵی ٢٠٢٥دا پێشنیاری دەستپێشخەریی حوكمڕانی جیهانی كرد، كە بۆ دابینكردنی چارەسەرێكی چینی بۆ دوو پرسیاری زەقی ئەم سەردەمە داڕێژرابوو: چ جۆرە سیستەمێكی حوكمڕانی جیهانی دەبێت دامەزرێت، و چۆن دەتوانرێت چاكسازی و باشتركردنی حوكمڕانی جیهانی بكرێت.

لە كتێبە سپییەكەدا هاتووە كە دەستپێشخەرییەكە لە سەرەتای دەستپێكردنیەوە پشتیوانییەكی بەرفراوانی لەلایەن نزیكەی ١٦٠ وڵات و ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكانەوە بەدەستهێناوە، زیاتر لە ٦٠ وڵات پەیوەندییان بە گروپی دۆستانی حوكمڕانی جیهانییەوە كردووە. كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئەم دەستپێشخەرییە وەك بانگەوازێكی ڕوون بۆ بەرزڕاگرتنی فرەلایەنی و یەكخستنی هەوڵەكان و هەوڵدان بۆ داهاتوویەكی دادپەروەرانە دەبینێت.

بەپێی كتێبەكە ، دەستپێشخەریی حوكمڕانی جیهانی هاوتەریبە لەگەڵ ڕەوتی گەشەسەندوو بەرەو بەهێزكردنی دیموكراسی لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان و متمانەی نێودەوڵەتی بە فرەلایەنی بەرز دەكاتەوە. هەروەها دەستپێشخەرییەكە نەخشەڕێگایەكی ڕوون و كرداریی بۆ باشتركردنی حوكمڕانی جیهانی، هێنانی سەقامگیری بەنرخ و وزەی ئەرێنی بۆ جیهانێك كە گێژاوی گیرۆدە بووە، دابین دەكات.

سەركەوتن بەندە بە نیشاندانی هەستی بەرپرسیارێتیی زلهێزەكان، هەروەها بە یەكخستنی هێزەكانی هەموو وڵاتان و هاوكاریكردن بۆ چارەسەركردنی كەموكوڕییەكان لە بوارەكانی ئاشتی و گەشەپێدان. جەختیشی لەوە كردووەتەوە كە پێویستە هەموو وڵاتان بە توندی پابەندبن بە سیستەمی نێودەوڵەتی و نەتەوە یەكگرتووەكان لە ناوەڕۆكیدا، پارێزگاری لە نەزمی نێودەوڵەتی بن كە لەسەر بنەمای یاسا نێودەوڵەتییەكان دامەزراوە و پابەندی ئەو ڕێسایە بنچینەییانەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان بەڕێوەدەبەن و بە ئامانج و بنەماكانی میساقی نەتەوە یەكگرتووەكان پاڵپشتی دەكرێن، نەك هەوڵی دووبارە داهێنانەوەی چەرخەكە بدەن.

جگە لە پێشەكی و كۆتایی، كتێبی سپی لە پێنج بەشی سەرەكی پێكدێت: "جیهان ئەمڕۆ ڕووبەڕووی ئاستەنگی قورس و ئاڵۆز دەبێتەوە"، "دەستپێشخەریی حوكمڕانی جیهانی وەڵامی تەحەددیاتی سەردەم دەداتەوە"، "بەشداری چین لە بەهێزكردنی حوكمڕانی جیهانی"، "ڕێنمایی ڕێڕەوی گۆڕانكاری بەرەو داهاتوویەكی گەشاوەتر" و "هەنگاونان بۆ پێشەوە دەست بە دەست لە قۆناغێكی مێژوویی گرنگتردا."

بابەتە پەیوەندیدارەکان

زۆرترین خوێندراو