كاروان ئەنوەر 11:17 AM - 2026/08/03

كچانی قۆچان
سەرجەمیان فرۆشران و رفێنران و دزران، ژمارەی ئەو کچۆڵە و کچەعازەبە کوردانەی بەر غەدری زەمانە کەوتن لە ناوچەی قۆچان لە هەرێمی خۆراسان، ژمارەیان 250 تا 400 مرۆڤ دەبوون.. ئەوە یەکەمجار نەبوو، دڵنیام دواهەمین جاریش نابێت شەرەف و ناموسی کوردان بە دەستی بێگانە ئەتک بکرێت، لەیادتانە کچان و ژنانی کوردانی ئێزدی لە ساڵی 2014، بە كەنیزەك كران، پاش ئەوەی زیاتر لە 70 جاری تریش دەست بۆ شەرەفی کوردان برابوو!!... بەسەرهاتی (کچانی قۆچان- دختران قوچان)، ساڵی 1905 لەدواساتەكانی حوكمی قاجاری ئێران رویدا، كاتێك والی خۆراسان ئاصف الدولە باجێکی زۆر دەخاتە سەر خەڵک، ئەو خەڵکەش بۆئەوەی ماڵو مناڵیان لەبرسا نەمرن، کچۆڵەو کچەکانیان بە بازرگانانی ئەرمەن و ئۆزبەك و تورکمان دەفرۆشن، تا باجەکەی والی پێبدەن، ئەم کارەساتە بەشی هەرەزۆری کوردانی قۆچانی گرتەوە!! لەسەر فرۆشتن و رفاندنی کچانی قۆچان، لێکۆڵینەوەیەکی ورد کراوە بە ناوی (حکایت دختران قوچان: ئەفسانە نجم‌ ئا‌بادی) ئەم برینە زۆر بەسوێیەو ساڕێژ نابێت، جا مێژووی هاتنی ئەمانیش بۆ خۆراسان خۆی چیرۆک و بەسەرهاتێکی ترە...
پێش ئەوەی باسی کوردانی خۆراسان بکەین، دەبێت بزانین خۆراسان دەکەوێتە باکوری ڕۆژهەڵاتی ئێران، دراوسێی تورکمانستان و ئەفگانستانە، كەواتە هاوسنوری كوردستانی گەورە نیە، ئەی كورد چۆن گەیشتنە ئەوێ، تا ئێستاش بە سەدان هەزار کوردی عەیار 24 لە هەر سێ پارێزگاکەی ئێستای هەرێمی خۆراساندا دەژین كە قۆچانیش سەر بە پارێزگای مەشهەدی ئێستایە، بە ناوی خۆراسانی ڕەزەوی؟ ئەمانە چۆن کوردبوونی خۆیان پاراست؟؟
ساڵی 2016 تیمێكی رۆژنامەوانی لە سلێمانیەوە چوینە پارێزگای مەشهەدو لەوێ سەردانی (رۆژنامەی خۆراسان) مان كرد، چەند كوردێكی خۆراسانیم بینی لەو رۆژنامەدا كاریان دەكرد، بە كرمانجیەكی پوخت دەدوان، پرسیاری هاتن و گەیشتنی كوردم بۆ خۆراسان لێكردن: وتیان كوردانی خۆراسان لە سەدەی حەڤدەھەمدا، کە شا عەباسی سەفەوی دەیان هەزار خێزانی لە کوردستانی ئێرانەوە گواستەوە بۆ خۆراسان، مەبەستی پاراستنی سنورەکانی ئێران بوو لە هەڕەشەکانی ئۆزبەک و تورکمان.. بە تێپەڕبوونی کات، چەندین شار و شارۆچكەی خۆراسان لە هەردوو سەدەی هەژدە و نۆزدەدا بوون بە ناوچەی کوردنشین، تا لە هەندێک سەرچاوەی مێژووییدا، بە (کوردستانی ڕۆژهەڵات) یان (کوردستانی باکوری ڕۆژهەڵات) ناوبراوە، لەوانەش ناوچەی قۆچان، بۆیە هەرەزۆری ئەو کچانەی فرۆشران و دزران، کورد بوون.. چونكە پێش سێ سەدە شا عەباس لە ئەردەڵان و کرماشان و مهاباد و ورمێوە رایگواستین بۆ ئەمسەری ئێران، ئنجا وەک پاسەوانی سنوور بەکاری هێناین، چونكە زۆر ئازابووین لە شەڕ و بەرگریی بووینە گورزێكی ئێرانی، وەك تۆڵەیەك بۆ جەنگاوەریمان کچان و ژنانمان كڕین و فرۆشیان پێوەكرا و لەشەڕو هەڵمەتەكاندا ئەتککران، ئێستاش وەک بەیت و بالۆرە لە ئەدەبیاتی کوردانی خۆراسان ئەم روداوانە بەگۆرانی دەوترێنەوە، گۆرانی «دختر قوچانی» نمونەی زیندووی ئەو ئازارەیە..
ئەم سەدان هەزار کوردەی خۆراسان نە توانەوە، نە ئاڵای سپیان هەڵکرد، تەنها بە شیعر و گۆرانیش باسی خۆیان نەکرد، بەڵکو وەک پارچەیەکی زیندووی کوردستانی گەورە، بە شێوەزارێکی کرمانجی پاکوپوخت و ڕەوان زمانیان پاراست، کولتور و جلوبەرگی فۆلكلۆری کوردانەیان نەدۆڕاند، لە ماوەی 400 ساڵدا، ڕۆژبەڕۆژ كوردبوونیان پتەوترکرد و ئێستاش مایەی پرسیاری هەموو جیھانن، چۆن تۆپەڵێک کورد لە دووری هەزاران میل لە خاکی باپیرانیان، دوای چوار سەدە هێشتا هەر کوردن، کەچی لە ناو خاکی کوردستانی ئازاددا، لە ھەرێمی کوردستاندا، زۆڵەکورد هەیە، شەرم لە کوردبوونی خۆی دەکات..
ئەمەش لە سێگۆشەی خڕ دەچێت.
كاروان ئەنوەر
«سێگۆشەی خڕ» ناونیشانی گۆشەیەکی ھەفتانەیە رۆژانی دووشەممان لە رۆژنامەی (کوردستانی نوێ) بڵاودەبێتەوە.