عیماد ئەحمەد 03:42 PM - 2026/08/23

عیمادئەحمەد

ژیان هێڵێکی ڕاست نییە کە لە دەروازەی لەدایکبوونەوە دەست پێ بکات و بێ پێچوپەنا بگاتە کەناری پیری. ژیان ڕووبارێکە، جارێک بە نەرمی لەنێوان گوڵەکاندا دەڕوات و جارێک بە تووڕەیی خۆی بە بەردەکاندا دەکێشێت. هەر قۆناغێک شتێک لە مرۆڤ دەسەنێت و شتێکی تری پێ دەبەخشێت؛ منداڵی دەبات و بیرەوەری بەجێ دەهێڵێت، گەنجی تێدەپەڕێت و ئەزموون دەمێنێتەوە، هاوڕێکان دوور دەکەونەوە، بەڵام دەنگ و ڕووخساریان دەبنە هاونشینیی هەمیشەیی ناخ.

دەکرێت دەستەکان بەسترابن، بەڵام بیر هێشتا بەسەر شاخەکاندا بفڕێت؛ دەکرێت چاو لە تاریکیی ژوورێکدا بێت، بەڵام خەون ڕووناکیی بەیان ببینێت؛ دەکرێت دەنگ بخنکێندرێت، بەڵام باوەڕ لە بێدەنگیدا بە دەنگێکی بەرزتر قسە بکات
منیش لەم ڕووبارەدا، لەنێوان عەشق، سیاسەت و بیرەوەریدا، گەشتێکی درێژم کردووە؛ گەشتێک کە جارێک دڵ ڕێنمایی کردووم، جارێک بیر، جارێک خەون و جارێک برینی ئەزموون، بەڵام لە هەموو ئەو ڕێگایانەدا، ئومێد ئەو ئەستێرەیە بووە کە تەنانەت لە تاریکترین شەوی ژیانیشدا نەیهێشتووە ڕێگا لەبەرچاوم ون بێت.
یەکەم دڵەڕاوکێی عەشق، یەکەم بانگی بەئاگاهاتنەوەی دڵ بوو. ئەو کاتە مرۆڤ هێشتا نازانێت عەشق چییە، بەڵام هەست دەکات جیهان لەناکاو ڕەنگێکی تری وەرگرتووە. ڕێگاکان هەمان ڕێگا، ئاسمان هەمان ئاسمان و خۆر هەمان خۆرە، بەڵام هەموو شتێک مانایەکی تازەی هەیە؛ ناوێک دەبێتە گۆرانی، نیگایەک دەبێتە پەیام و چاوەڕوانی دەبێتە درێژترین کاتژمێری ژیان.
یەکەم دڵداریی تەنها خۆشەویستیی کەسێک نییە؛ یەکەم دەرککردنی جوانیی ژیانە. مرۆڤ لەو ساتەدا فێر دەبێت کە دڵ دەتوانێت پێش مێشک بڕیار بدات، بێ ئەوەی نەخشەی ڕێگاکەی لەبەردەست بێت. عەشق یەکەم قوتابخانەی بەخشینە؛ قوتابخانەیەک کە تێیدا شادبوونی کەسێکی تر دەبێتە بەشێک لە شادبوونی خۆمان و ئازاری ئەویش لە دڵی ئێمەدا دەنگ دەداتەوە، بەڵام دڵ تەنها بۆ دڵداری لێ نادات؛ هەندێکجار دەنگی گەل، ئازاری نیشتمان و خەونی ئازادی هەمان دڵەڕاوکێ دروست دەکەن. لەوێدا عەشق لە سنووری تاک دەردەچێت، باڵ دەگرێت و دەبێتە خۆشەویستیی خاک، مرۆڤ و داهاتوو.
کاتێک باوەشم بۆ سیاسەت کردەوە، سیاسەت بۆ من ڕێگای دەسەڵات و پلەوپایە نەبوو؛ پەیامێک بوو: پەیامی پیرۆزی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان، پەیامی دادپەروەری، ڕزگاری و کەرامەتی مرۆڤ. خەونێک بوو کە دەیویست نان و کەرامەت، ئازادی و بەرپرسیاری، نیشتمان و دادپەروەری لە یەک ئاسۆدا کۆ بکاتەوە.
لەو سەردەمەدا سیاسەت هۆڵی فراوان، پۆستی بەرز و کورسیی نەرم نەبوو؛ ڕێگایەکی پڕ لە چاودێری، نهێنی، مەترسی و چاوەڕوانی بوو. هەر وشەیەک نرخێکی هەبوو، هەر هەنگاوێک مەترسییەکی لەگەڵ بوو و هەر دروشمێک دەکرا ببێتە دەروازەی زیندان، بەڵام کاتێک بیرۆکەیەک لە ویژداندا ڕەگ دادەکوتێت، دیوار و بەند و زنجیر ناتوانن بیخنکێنن.
لە زیندانەکانی ئەمنی عامەدا، کات مانایەکی تری هەبوو. کاتژمێر نەبوو، بەڵام هەر چرکەیەک بە قورسایی ساڵێک بەسەر دڵدا دەکەوت. دیوارەکان گوێیان هەبوو، بەڵام زمانی شایەتیدانیان نەبوو؛ دەیانبیست و دەیانبینی، بەڵام بێدەنگ دەمانەوە. ئەشکەنجە هەوڵی دەدا جەستە بشکێنێت، بێئەوەی بزانێت هەندێکجار لەناو لاوازیی جەستەدا، ڕۆح بەهێزتر دەبێت.
لە ژێر ئازاردا، مرۆڤ ڕاستییەکی قووڵ دەزانێت: ئازادی تەنها دەرگایەکی کراوە نییە؛ دۆخێکە لە ناخدا. دەکرێت دەستەکان بەسترابن، بەڵام بیر هێشتا بەسەر شاخەکاندا بفڕێت؛ دەکرێت چاو لە تاریکیی ژوورێکدا بێت، بەڵام خەون ڕووناکیی بەیان ببینێت؛ دەکرێت دەنگ بخنکێندرێت، بەڵام باوەڕ لە بێدەنگیدا بە دەنگێکی بەرزتر قسە بکات.
زیندان هەوڵی دەدا جیهانی دەرەوە بچووک بکاتەوە، بەڵام جیهانی ناوەوە فراوانتر دەبوو. لەوێ فێر بووم کە ئومێد نانی ڕۆحە؛ ئەگەر مرۆڤ لێی بێبەش بکرێت، پێش مردنی جەستە، ناخی دەمرێت. بۆیە لە دڵی تاریکیدا، تیشکێکی بچووکیش بەس بوو دڵ پێی بڵێت: هیچ شەوێک هەمیشەیی نییە و لە ناخی هەر تاریکییەکدا بەیانییەک لەدایک دەبێت.
لەو گەشتە درێژەدا، دیداری شەهید ئارام و ناسینی سەرۆک مام جەلال و کاک نەوشیروان، تەنها دیداری سێ کەسایەتی نەبوو؛ بەڵکو نزیکبوونەوە بوو لە سێ ڕووخساری جیاوازی خەبات: قوربانیدان، فراوانیی دید و بەردەوامیی پرسیارکردن.
شەهید ئارام وێنەی ئەو گەنجییە بوو کە خەونێکی گەورەتری لە تەمەنی خۆی هەڵگرتبوو. هەندێک مرۆڤ ماوەیەکی کەم دەژین، بەڵام مانایەکی درێژ لەدوای خۆیان بەجێ دەهێڵن؛ وەک ئەستێرەیەک کە خۆی لە ئاسماندا ون دەبێت، بەڵام ڕووناکییەکەی هێشتا لە ڕێگادایە و بەرەو ئێمە دێت. شەهید ئارام لەو جۆرە مرۆڤانە بوو؛ تەمەنی کۆتایی هات، بەڵام پەیامەکەی لە بیرەوەریی هاوڕێ و هاوخەباتەکانیدا بەردەوام مایەوە.
لە مام جەلالدا ورەبەرزی، فراوانیی دید، گەرمیی مرۆڤایەتی و هونەری گفتوگۆ دەبینرا؛ توانای ئەوەی هەبوو لە تاریکترین قەیراندا پەنجەرەیەک بەرەو ڕێککەوتن و ئومێد بکاتەوە. لە کاک نەوشیرواندا وردبینی، پرسیارکردن و ئارەزووی بەردەوامی نوێبوونەوە هەبوو. لە ئەزموونی ئەواندا فێر بووم کە سیاسەت بێ بیرۆکە، تەنها بەڕێوەبردنی ڕۆژانەیە؛ بیرۆکەش بێ کردار، خەونێکە کە لەسەر کاغەز پیر دەبێت. ئەوان فێریان کردم نیشتمان تەنها خاکێک نییە لەسەری بژین؛ ئەرکێکە دەبێت لە ناخماندا هەڵیبگرین، بیپارێزین و بە پاکی بیسپێرین بە نەوەکانی داهاتوو.
بەداخەوە بە دیداری هەموو ئەو کەڵەتێکۆشەرانە شاد نەبووم، بەڵام ئەوان لە ناخمدا بە زیندوویی مانەوە. خاڵە شەهاب و هاوڕێ قارەمانەکانی زیندان، ئەوانەی بە فەلسەفەی «کەم بژی و کەڵ بژی»، بۆ من وەک شۆڕشێک بوون لەناو شۆڕشی نوێدا؛ شۆڕشێک، پێش ئەوەی لە شاخ و شاردا دەست پێ بکات، لە ویژدان و ئیرادەی مرۆڤدا هەڵگیرسا.
لەگەڵیاندا چەکم نەکردە شان، بەڵام ئەوان لە ناخمدا بوونە چەکی ئومێد؛ چەکێک کە فیشەکی نەدەویست، بەڵکو باوەڕ و خۆڕاگریی پێویست بوو. کاک عەلی عەسکەری و هاوڕێکانی بڵێسەی شۆڕشی نوێیان گەشاندەوە و لە تاریکیی ئەو سەردەمەدا، بە خوێن و خەبات ڕێگای ئازادییان ڕووناک کردەوە. ئەوان بە کردار سەلماندیان کە عەشق تەنها دڵداریی نێوان دوو مرۆڤ نییە؛ دەتوانێت خۆشەویستیی نیشتمان و ئامادەیی بۆ قوربانیدانیش بێت.
داخەکەم ئەوەیە کە بە درێژایی ڕێگای خەباتمان لەناو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا، دەیان هاوڕێ و تێکۆشەری نازدارمان لەدەست دا. جەمیل ڕەنجبەر، ئازاد هەورامی، عەشقی، ملازم جوامێر، سادق شەریف و سەلام عەبدولڕەزاق، لەگەڵ دەیان ناوی نازداری تر، تەنها ناوگەلێک لە تۆماری مێژوودا نین؛ هەر یەکەیان بەشێکن لە بیرەوەری، خەون و ڕۆحی خەباتمان. ئەوان لە نێومان ڕۆیشتن، بەڵام دەنگ، وێنە و پەیامیان هێشتا لە ناخماندا زیندووە.
ئێستاش نەخۆشیی کاک کۆسرەت و هێرۆخان، برینە کۆنەکانمان دەکولێنێتەوە و خەمەکانمان قوڵتر دەکات؛ چونکە ئەوان تەنها دوو کەس نین، بەڵکو دوو بەشن لە بیرەوەری و مێژووی پڕ لە خەبات و قوربانیی یەکێتی. هیوادارین سێبەری تەندروستی دووبارە بەسەر ژیانیاندا بگەڕێتەوە و دڵی هەموو دۆست و هاوڕێیانیان شاد بکەنەوە.
ئەمڕۆش، کە ساڵان لەو ڕۆژانە دوور کەوتووینەتەوە، لەگەڵ کاک بافڵ و نەوەی نوێدا پشتیوان و هاوکارم؛ بۆ ئەوەی خۆری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ئاوابوون نەناسێت، بەڵکو لە ئاسۆی داهاتوودا ڕووناکتر هەڵبێت و گەرمای ئومێد بەسەر نیشتماندا ببارێنێت. ئەمە بۆ من درێژەی هەمان عەشقە؛ عەشقێک کە لە دڵدارییەوە دەستی پێکرد، لە سیاسەتدا بوو بە پەیام و لە بیرەوەریدا بوو بە چرایەک کە تا ئەمڕۆش ڕێگام ڕووناک دەکاتەوە.
لەنێوان هەموو ئەو ڕووداو و ناوە گەورانەدا، ژیان دەرگای ماڵی خۆشیی بۆ کردمەوە کاتێک بووم بە باوک. باوکایەتی جۆرێکی تری خەبات بوو؛ خەباتێکی بێ چەک، بەڵام پڕ لە نیگەرانی، چاوەڕوانی و خۆشەویستی. کاتێک مرۆڤ دەبێتە باوک، چیتر تەنها بۆ خۆی ناژی؛ ترس، خەون و تەنانەت دوعاکانیشی بە ناوی کەسانێکی ترەوە دەست پێ دەکەن.
منداڵ بەیانێکە کە باوک دەیەوێت لە تاریکی بیپارێزێت؛ لاپەڕەیەکی سپییە کە دەترسێت هەڵەکانی خۆی لەسەر دووبارە بنووسرێنەوە، بەڵام هیوادارە جوانترین خەونەکانی تێدا بگەشێنەوە. باوکایەتی فێری کردم کە قوربانی تەنها لە شاخ و زینداندا نییە؛ هەندێک جار لە ماڵێکی بچووکدا، لە بێخەویی شەوان و خەمخواردن بۆ داهاتووی منداڵدا ڕوو دەدات.
دواتر بووم بە باپیر و ژیان بە شێوەیەکی جوان منداڵیی بۆ گەڕاندمەوە. لە پێکەنینی نەوەدا دەنگی منداڵیی خۆم دەبیستمەوە و لە هەنگاوە بچووکەکانیدا ڕێگای درێژی تەمەنی خۆم دەبینم. باپیرایەتی وەک ئێوارەیەکی ئارامە کە تیشکی خۆر، پێش ئاوابوون، بە نەرمی دەکەوێتە سەر دار و پەنجەرەکان و هەموو شتێک بە ڕەنگێکی گەرم دادەپۆشێت.
کاتێک مرۆڤ دەبێتە باپیر، تێدەگات ژیان بە مردنی تاک کۆتایی نایەت؛ لە خوێن، ناو، بیرەوەری و خۆشەویستیی نەوەکاندا بەردەوام دەبێت. نەوە پردێکە لەنێوان ئەوەی بووین و ئەوەی دوای ئێمە دێت؛ بەڵگەی ئەوەیە کە هەر ئێوارەیەک، لە شوێنێکی تر بەیانێکی نوێی لەگەڵە.
ئێستا کە سەیری دواوە دەکەم، عەشق، سیاسەت و بیرەوەری بە سێ ڕێگای جیاواز نابینم؛ هەموویان لە یەک خاڵدا کۆدەبنەوە: مرۆڤ. عەشق فێری کردم مرۆڤم خۆش بوێت؛ سیاسەت فێری کردم بۆ ماف و کەرامەتی مرۆڤ تێبکۆشم؛ زیندان فێری کردم نرخی ئازادی بناسم؛ شەهید ئارام فێری کردم قوربانی لە تەمەن درێژتر دەژی؛ مام جەلال و کاک نەوشیروان فێریان کردم بیرۆکە بە گفتوگۆ، کردار و نوێبوونەوە زیندوو دەمێنێتەوە؛ باوکایەتی و باپیرایەتیش فێریان کردم داهاتوو لە باوەشی خێزاندا گەشە دەکات.
ئەگەر زیندان شەو بووبێت، ئازادی بەیان بووە؛ ئەگەر ئەشکەنجە برین بووبێت، باوەڕ مەرهەم بووە؛ ئەگەر سیاسەت ڕێگایەکی دژوار بووبێت، خۆشەویستی و خێزان گوڵەکانی کەناری ئەو ڕێگایەن. ئەگەر کات هاوڕێ و خۆشەویستەکانی لێ سەندووین، بیرەوەری ناو و پەیامی بۆ پاراستووین.
هێشتا باوەڕم وایە داهاتوو، سەرەڕای هەموو تاریکییەکان، شایەنی ئومێدە؛ چونکە تا دڵێک عەشق بناسێت، تا مرۆڤێک بۆ ئازادی تێبکۆشێت، تا باوکێک خەونی باشتر بۆ منداڵەکەی ببینێت و تا باپیرێک لە پێکەنینی نەوەکەیدا بەیانییەکی نوێ بدۆزێتەوە، ژیان هەرگیز بە تەواوی شکست ناهێنێت.
ئێمە تەنها ئەو ساڵانە نین کە بەسەرمان بردوون؛ ئەو عەشقەشین کە بەخشیومانە، ئەو برینانەشین کە بە ئومێد چاکمان کردوونەتەوە و ئەو خەونانەشین کە بۆ داهاتوو بەجێمان هێشتوون. لەنێوان عەشق، سیاسەت و بیرەوەریدا جەستە پیر دەبێت، بەڵام ئەگەر ئومێد لە دڵدا بمێنێت، ڕۆح هەمیشە لە سەرەتای بەیانێکی نوێدایە.